Een klein Frans kerkje, stokrozen, korenvelden, witte koeien op glooiende heuvels, dit is de prachtige setting van de internationale oecumenische kloostergemeenschap van Taizé in het departement Saône-et-Loire in Frankrijk.
Achter het Romaanse kerkje ligt het terrein waar duizenden jongeren elk jaar naartoe komen om Taizé te beleven. De gemeenschap is gericht op jongeren maar ook ouderen zijn welkom. Er komen zo’n 50.000 bezoekers per jaar en 80% daarvan is jonger dan 35 jaar. Ze komen uit allerlei landen en hebben zeer verschillende achtergronden. Katholiek of protestant, gewend om naar de kerk te gaan of helemaal niet. Ze zijn vertrouwd met het geloof of ze hebben zich ervan afgekeerd; soms zijn de jongeren helemaal niet in aanraking geweest met het christelijk geloof maar willen ze weleens weten wat daar in Taizé gebeurt. Deze generatie, die met de telefoon in de hand lijkt te zijn geboren, verlangt naar rust, ritme, gastvrijheid en oude rituelen. Laat dat nu net zijn wat Taizé biedt. Een van de jonge bezoekers roemt de rust, regelmaat en het gemeenschapsgevoel in Taizé. ‘Thuis ga ik van het een naar het ander en ben ik 24/7 met mijn telefoon bezig, hier heb ik die behoefte niet meer.’
Het eerste dat opvalt als je het terrein op loopt is, ondanks de hoeveelheid mensen, inderdaad de rust. Een week Taizé is echter geen week luieren en alles voor je laten doen. Je helpt actief mee in de kookploeg, je schept het eten op, helpt met de afwas of je maakt schoon. Iedereen helpt mee om de vele taken uit te voeren. Je wordt ingedeeld in zo’n ploeg en dan ben je er gewoon als je taak begint. Rust en regelmaat. En dat wordt door de jongeren als heel prettig ervaren. Je hoeft zelf even geen keuzes te maken, je doet je taak in de regelmaat van de dag. Je verblijft in een eenvoudige barak of in een tent, alles vindt plaats op het grote terrein. Een van de jongeren zei: ‘Iedereen kan hier zichzelf zijn. Er is heel veel leven én rust en ritme, dat is fijn. Na een goed gesprek is er weer een kleine groep met vragen over het bijbelgedeelte; daarna doe je Taizé-twister en nadat de klokken luiden, zit je weer samen in de kerk.’
Want als de grote klok luidt, weet je dat de kerkdienst in de Verzoeningskerk begint en daar ga je dan gewoon heen. ‘Voor velen zijn deze klanken het hart van hun verblijf in Taizé: een oproep om alles neer te leggen en zich te voegen in de stroom van gebed. Het luiden van de klokken is meer dan een praktische oproep, het is een symbool dat herinnert aan de woorden van broeder Roger (de stichter van de gemeenschap): “Laten we ons samen haasten naar de bron van vrede”.’
Iedere dag worden er drie kerkdiensten gehouden. De grote ruimte van het sobere betonnen gebouw kan heel wat bezoekers aan. Bij binnenkomst staan er jongeren met eenvoudige bordjes waarop het woord ‘stilte’ in verschillende talen te lezen is. Je pakt een liederenboekje, loopt naar een plekje en gaat zitten, op de grond of misschien kun je een plekje vinden op een van de betonnen trapjes. Je bereidt je voor op de dienst en je stelt je als vanzelf open voor wat er gaat gebeuren. Het koor wordt door kaarsjes verlicht en gekleurde panelen creëren een warme sfeer. Er is mooi kleurrijk glas-in-loodraam en er zijn prachtige geschilderde iconen. In het midden van de ruimte is plaats voor de broeders die in witte pij binnenkomen vlak voordat een gebedsdienst begint.
Als op het elektronische bord het nummer van een lied verschijnt, begint de instrumentele begeleiding van gitaar, fluit en keyboard en zing je mee. De teksten zijn kort, de melodieën eenvoudig en de liederen worden vaak herhaald. Er is geen preek, maar er is wel een stilteperiode van acht minuten. Er is ruimte om de teksten van de liederen tot je door te laten dringen, te bidden, naar God te verlangen en Zijn tegenwoordigheid en liefde te ervaren. In elke dienst zijn er broeders, zij lezen uit de bijbel maar er is niemand die zichtbaar de leiding heeft. De Nederlands broeder Sebastian zegt daarover: ‘Onze diensten zijn de gebedsmomenten voor de broeders; we zijn alleen gastvrij en bieden stilte. Dat de jongeren daarin meedoen, geeft ons enorm veel energie.’
De stilte van Taizé en de liederen zijn de meest kenmerkende elementen. Soms kijkt men na terugkomst met andere ogen naar de eigen gemeente: ‘Als ik hier ben geweest, denk ik in mijn gewone kerk altijd weer: kunnen we niet even stil zijn?’.
Ongeveer zestig jaar geleden werden liederen speciaal voor de Taizégemeenschap gecomponeerd zodat jongeren van alle nationaliteiten mee konden zingen. Daarvoor was dat vaak lastig omdat mensen uit verschillende landen liederen zongen in hun eigen taal en uit hun eigen traditie. Taizébroeders vroegen de componist Jacques Berthier (1923-1994) om nieuwe liederen, passend bij hun gemeenschap te componeren. Deze composities werden gekenmerkt door een herhalende melodie of ritme en hadden aanvankelijk steeds een Latijnse tekst. Zijn meditatieve liederen (zoals bijvoorbeeld Laudate omnes gentes, Occuli Nostri of Nada te Turbe) worden nog steeds gezongen in gebedsdiensten over de hele wereld. Ook in de Taizévieringen die regelmatig in Capelle worden gehouden, komen deze terug.
Jacques Berthier heeft de meeste (meer dan 200, in twintig verschillende talen) liederen van de oecumenische gemeenschap gecomponeerd, daarom wordt hij ook bestempeld als ‘huiscomponist’. En nog steeds ontstaan nieuwe liederen in dezelfde kenmerkende stijl. Het is een opvallende stijl, steeds die herhaling van hetzelfde korte gezang. Dit wordt ‘ostinato’ genoemd, het betekent ‘koppig’ of ‘obstinaat’. En zo wordt het door sommigen ook ervaren … al die herhaling, is dat nou nodig? En anderen ervaren juist dat door de herhaling de tekst dichterbij komt en beter tot ze kan doordringen. Die herhaling is niet eentonig want in veel liederen wordt door muziekinstrumenten of solisten een aanvulling gespeeld of gezongen zodat de liederen steeds anders klinken. Het meezingen van de liederen heeft vaak het effect dat ze in je hoofd ‘doorzingen’.
Natuurlijk is het geweldig om eens zo’n week in Taizé mee te maken, de liederen en de stilte te ervaren.
Op de website www.Taizé.fr kun je hier van alles over vinden. Maar je kunt natuurlijk ook eens naar een Taizéviering hier in een Capelse kerk komen. Die vieringen zijn voor jong en oud, iedereen is van harte welkom. We zingen onder begeleiding van muziekinstrumenten als gitaar, fluit en/of piano, we lezen een bijbelgedeelte en zijn ook een aantal minuten helemaal stil. Er is geen corvee en er hoeft niet afgewassen te worden, dus wat let je? Kom eens kijken bij zo’n viering en wie weet is het de opmaat voor een week in Taizé. Dat gaat zeker indruk maken. In een gesprekje met een groepje jongeren zei een van hen: ‘wat we hier beleven, vergeet je je leven niet.’